28 जनवरी 2012

ਅਤੀਤ ਬਨਾਮ ਵਰਤਮਾਨ-ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ’ਤੇ ਭਾਰੂ ਹੋਇਆ ਸਿਆਸੀ ਵਰਤਾਰਾ

              -ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਂਤ-

ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਲੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਯੁੱਧ ਆਖ਼ਰੀ ਪੜਾਅ ਤੇ ਪੁੱਜ ਗਿਆ ਹੈ ਲੱਖਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਵੋਟ ਦੇ ਹੱਕ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਕੇ ਜਮਹੂਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੱਤਾ ਸੌਂਪਣ ਲਈ 30 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਫਤਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਕੋਈ ਜ਼ਮਾਨਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਬੜੀ ਸਾਦਗੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨਉਨ੍ਹਾਂ ਵੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਾਂ ਜਾਂ ਧੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਸੌਂਪਣ ਦੀ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਈ ਸੀਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਨਹੀਂ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਸੀਮਤ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਹੋਟਲਾਂ ਜਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਖਾਣ ਦੀ ਥਾਂ ਖੂਹਾਂ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਵੀ ਛਕ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀਦੇਰ ਰਾਤ ਤਕ ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਮਹਿਫ਼ਲਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਜਦੀਆਂ ਸਨਆਜ਼ਾਦੀ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਪਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣੀ ਸੀਵੋਟਾਂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਮੰਗੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਮੋਢੀ ਬੈਠ ਕੇ ਕਿਸੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਵੋਟਾਂ ਭੁਗਤਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨਸਮਾਂ ਬਦਲਿਆਂ ਤਾਂ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਰੰਗ ਬਦਲ ਗਈਚੋਣ ਰੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜਣ ਲਈ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀਆਂ ਪੇਟੀਆਂ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨਰਾਜਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਨੂੰ ਘਰ-ਘਰ ਸ਼ਰਾਬ ਵੰਡਦੀਆਂ ਹਨਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਫਿਰਨੀਆਂ ਤੇ  ਅਕਸਰ ਹੀ ਲੜਖੜਾਉਂਦੇ ਕਦਮਾਂ ਵਾਲੇ  ਨੌਜਵਾਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨਵੋਟਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈਹੁਣ ਰਾਜਸੀ ਨੇਤਾ ਰਿਕਸ਼ੇ ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਬਿਜਲਈ ਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੀਡੀਆ ਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਉਣ ਅਤੇ ਨੀਵਾਂ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਜਮ ਕੇ ਲੜਦੇ ਹਨਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੇ ਤੂੜੀ ਦੀ ਪੰਡ ਵਾਂਗ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈਭਾਵੇਂ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਵੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗ਼ਲਤ ਹੱਥਕੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਤਕੜਾ ਸ਼ਿਕੰਜਾ ਕਸਿਆ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਚੋਣਾਂ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਵਿਖਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ
               ਕਦੇ ਜ਼ਮਾਨਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦਬਾਅ, ਡਰ-ਡੁੱਕਰ ਜਾਂ ਖਰੀਦੋ-ਫਰੋਖ਼ਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬੜੇ ਸਾਦੇ ਜਿਹੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੋਣ ਅਮਲ ਨੇਪਰੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀਸਿਆਸੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਚੋਣਾਂ ਚ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਭਾਰੂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਅੱਜ ਸਮੇਂ ਨੇ ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਰੰਗਤ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਹੈ
ਅੱਜ ਦੇ ਤਕਨੀਕ ਭਾਰੂ ਯੁਗ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਚ ਸਮਾਜਿਕ ਤੰਦਾਂ ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਵਰਤਾਰਾ ਅਤੇ ਰੁਪਇਆ-ਪੈਸਾ ਭਾਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਲੋਭ-ਲਾਲਚ, ਡਰ-ਭੈਅ ਅਤੇ ਦੂਸ਼ਣਬਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਹਿੰਦੀ ਐਕਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਾਂਗ ਕਲਾਈਮੈਕਸ ਚ ਖ਼ੂਨ ਖਰਾਬੇ ਤਕ ਜਾ ਪੁੱਜਦੀਆਂ ਹਨ
 ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ 50ਵੇਂ ਅਤੇ 60ਵੇਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤਕ ਪਹਿਲਾਂ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਿੰਡਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਜੀਪਾਂ, ਫਿਰ ਅੰਬੈਸਡਰ ਅਤੇ ਫੀਅਟ ਕਾਰਾਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਪਰ 80-90ਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦਰਮਿਆਨ ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੇ ਮਾਰੂਤੀ ਅਤੇ ਮਹਿੰਦਰਾ ਜੀਪਾਂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਵਧ ਗਿਆ
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਤਾਂ ਜਿੱਥੇ ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ਚ ਐਨਡੈਵਰ, ਮੈਨਟੈਰੋ ਅਤੇ ਫੋਰਚੂਨਰ ਜਿਹੀਆਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਾਨੋ-ਸ਼ੌਕਤ ਦਾ ਜਰੀਆ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਿਛਲੇ ਸਮਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਖੀਂ ਹੰਢਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਚੋਣ ਵਰਤਾਰੇ ਬਾਰੇ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ 70 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤਕ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚਲਾ ਮਾਹੌਲ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਰਾ ਉਤਰਦਾ ਸੀਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਨਿਘਰਦਾ ਗਿਆਪਿੰਡ ਮਿੱਡੂਖੇੜਾ ਦੇ 65 ਸਾਲਾਂ ਕਿਸਾਨ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦੋ-ਫਰੋਖ਼ਤ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਈ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਕ ਬੂਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਵਾਲੀ ਪਰਚੀ ਤੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਨਾਂ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਬੰਧਤ ਚੋਣ ਲੋਕ ਸਭਾ ਜਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਚੋਣ ਬਕਸੇ ਦੇ ਬਜਾਏ ਹਰੇਕ ਉਮੀਦਵਾਰ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਚੋਣ ਬਕਸਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਬਕਸੇ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਵਾਲੀ ਪਰਚੀ ਸੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਉਸੇ ਦੇ ਖਾਤੇ ਉਹ ਵੋਟ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ
ਸ੍ਰੀ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਲੰਬੀ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ 77 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 5 ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਵਿਕਦੀ ਸੁਣੀ ਸੀਉਸ ਵੇਲੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ ਦਿਹਾੜੀ ਦੋ ਰੁਪਏ ਹੰੁਦੀ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮੱਘਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ  ਉਦੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਪਰਚੀ ਗੁਲਾਬੀ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਪਰਚੀ ਸਫ਼ੈਦ ਹੁੰਦੀ ਸੀਉਨ੍ਹਾਂ ਵੋਟ ਵਿਕਣ ਬਾਰੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵੋਟ ਵੇਚਣ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਵੋਟਰ ਆਪਣੀ ਪਰਚੀ ਲੁਕੋ ਕੇ ਬਾਹਰ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਵੇਚ ਦਿੰਦੇ ਸਨਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ‘‘ਭਾਈ ਹੁਣ ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਬਦਲ ਗਈਆਂ ਹੁਣ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਚੈੱਕਾਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਤੇ ਪੈਸੇ ਰਿਊੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇ
ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੱਠ ਦਹਾਕੇ ਹੰਢਾ ਚੁੱਕੇ ਮੁਖ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵੇਲੇ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਾਸ਼ ਹੁਰਾਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਦੇ ਧੀਰ ਸਾਬ੍ਹ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਸੰਭਾਲੀ ਸੀਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੀਪਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀਝੰਡਿਆਂ ਦਾ ਰਿਵਾਜ਼ ਵੀ ਐਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀਲੋਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ ਦਾਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਦੋਂ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਾਂਗ ਲੋਕ ਵੀ ਸਿੱਧ-ਪੱਧਰੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਵਾਂਗ ਢਾਣੀ ਤਕ ਸੜਕ ਬਣਵਾਉਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੱਡੀਆਂ ਫਰਮਾਇਸ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਦੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਵੋਟਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਬੰਦੂਕ ਦਾ ਲਾਇਸੈਂਸ ਬਣਾਉਣ ਤਕ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੋਗਾ ਸਿੰਘ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਸਿਆਸੀਕਰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਰੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਤੇ ਰਾਹਤ ਚੈੱਕ ਦਿੱਤੇ ਹਨਪਹਿਲਾਂ ਲੀਡਰ ਇੱਕ ਅਹਿਸਾਨ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਲੋਕ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਚੇਤੇ ਰੱਖਦੇ, ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਲੀਡਰਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਬਦਲੇ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ  ਤੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਈ ਐ  ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਵੀ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਦੇ ਰੌਂਅ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਨੇਅੱਜ ਦੀਆਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਨੇ ਅਸਲ ਲੋਕਪੱਖੀ ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਪਿਛਾਂਹ ਸੁਟ ਮਾਰਿਆ ਹੈਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਾਦਲ ਦੇ 70 ਸਾਲਾ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਰਤਾਰ ਨੇ ਚਸ਼ਮੇ ਵਿੱਚੋਂ ਗਹੁ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਵੇਲੇ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ,‘‘ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਚੰਗਾ ਸੀ, ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਵ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਮਰਜ਼ੀ ਵੋਟਾਂ ਪਾ ਦਿਓਲਾਲਚ ਤਾਂ ਡੱਕਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਨੇ ਬੁੱਧੀ ਬਦਲਤੀਹੁਣ ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਦਬਾਅ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਰੁਪਏ-ਪੈਸੇ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੈਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਧੰਨ ਸੀ ਪੰਡਤ ਨਹਿਰੂ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਵੋਟ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿਵਾਇਆ’’
ਜੰਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 80ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਲੀਸ ਦਾ ਸਿਆਸੀਕਰਨ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆਅੱਜ ਚੋਣਾਂ ਲੜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਕੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਹੀਆ ਤੰਤਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਸਰਵੇਖਣ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਕੇ ਰਾਹ ਦਸੇਰੇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੁਰਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨਾਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੋਣ ਬੂਥਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੇ ਟੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀੜ ਜੁਟਾਉਣ ਲਈ ਅੱਡੀ ਚੋਟੀ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਟੈਂਟਾਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਮਾਨਸਿਕ ਦਬਾਅ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀਭੀੜ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਸਥਾਨਕ ਲੀਡਰ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਵੱਧ ਖਰੀਦੋ-ਫਰੋਖ਼ਤ ਦਰਸਾ ਕੇ ਮੋਟੇ ਰੁਪਏ ਬਟੋਰਦੇ ਸਨਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੁਣ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਬੂਥ ਦੇ ਬਾਹਰ ਟੈਂਟ ਲਾਉਣ ਤੇ ਰੋਕ ਲਾ ਕੇ ਨਿਰਪੱਖ ਵੋਟਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੱਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਸਪਾਲ ਕੌਰ ਨਾਂ ਦੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜੁਆਕ ਵੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੇ ਲੋਹੇ ਅਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਬਿੱਲੇ ਅਤੇ ਝੰਡੇ ਲੈਣ ਖਾਤਰ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਗੇੜੇ ਮਾਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਪਰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਘਟਿਆ ਹੈ

कोई टिप्पणी नहीं:

एक टिप्पणी भेजें